Projeler

Tarihe Bin Canlı Tanık

TARİHE BİN CANLI TANIK

 

Ülkemizde anı yazma ve bırakma alışkanlığının olmaması, yazılan anıların ve notların ise hayli küçük bir bölümünün yayımlanması, geçmişin daha kapsamlı olarak, insanların deneyimlerinin ışığında incelenebilmesinde sözlü tarih yönteminin önemini daha da artırmaktadır.

 Geçen yüzyılın sonu ile yirminci yüzyılın başı arasında, Osmanlı imparatorluğu’ndan     Cumhuriyet’e geçiş dönemini yaşamış kişilerin çoğu, taşıdıkları zengin bellek ve bilgilerle birlikte aramızdan ayrılmaktadır. Bu kişilerle birlikte ayrıntıları kitaplara, belki belgelere bile geçmemiş zengin bir tarih de elimizden gitmektedir.

Yine Cumhuriyet’in ilk on yıllarını yaşamış, gözlem ve bilgileri Cumhuriyet tarihinin yazılı belgelerini tamamlayacak ya da bu belgelerde bulunmayan alanlara ışık tutabilecek kişiler ikinci önemli grubu oluşturmaktadır. Cumhuriyet ile yaşıt kuşak, artık hayli ileri yaşlara ulaşmış bulunmaktadır. Bu gruptaki kişilerin anılarının ve tanıklıklarının derlenmesi Cumhuriyet tarihinin yazımının tamamlayıcı ve zorunlu bir koşuludur.

Toplumumuzun ikinci Dünya Savaşı sonrasında geçirdiği hızlı değişim sürecinde rol oynamış ya da bu yıllara yetişkin olarak tanık olmuş kişiler, bugünkü toplumsal yapımızın oluşumunda yer almış kişilerdir. Bugün, uzun dönemlerdir var olduıu sanılan birçok toplumsal alışkanlııın ve kurumun yaratılış ve kişilerce benimseniş sürecini, bu kuşak mensupları doğrudan yaşamışlardır.

Batıda, özellikle Avrupa’da yakın dönemde ülke çapında yaşam tarihi anlatılarına dayanan sözlü tarih araştırmaları önemli fonların desteğiyle gerçekleştirilmektedir. Özellikle yeni bir yüzyılın başlangıcı ile birlikte geçmiş yüzyılın deneyimlerini, birikimini derlemeye yönelen geniş çaplı sözlü tarih projeleri başlatılmıştır. Bu kapsamda önemli bir örnek, İngiltere’de 1997 yılında Paul Thompson’ın başlattığı ve dört milyon sterlin bütçeli "Millenium" projesidir. Gerek görüşülecek kaynak kişiler ve grubunun genişliği gerekse de bütçesi bakımından bu proje, bugüne kadar girişilen en kapsamlı sözlü tarih projelerinden biridir. Arşivi, British Library’nin National Sound Archive bölümünde bulunan bu önemli proje, sözlü tarih araştırmacılııının giderek kazandııı önemin ve bunun anlaşılmasının iyi bir örneıi olarak değerlendirilebilir.

İngiltere gibi, bireylerin tarih bilincinin yüksek olduğu ve tarih araştırmalarındaki birikimin gelişkin olduğu bir toplumda, bu yeni araştırma alanına bu denli önemli bir desteıin verilmesi Türkiye açısından düşündürücüdür. Ülkemizde 70 yaş üzerinde olan, bugünkü Türkiye’yi oluşturan süreçlerin içinde yer almış, tanık olmuş kişilerin anılarının belgelenmesi, bir bütün olarak bilim hayatımızın ve tarihçiliıimizin önemli bir görevidir.

Tarih Vakfı  Tarihe Bin Canlı Tanık Projesi kapsamında, 70 yaş üzerindeki farklı toplumsal kesimlerden, mesleklerden kişilerle görüşmeler yapmıştır.  1000 kişi ile sözlü tarih görüşmesi yapılmasını hedefleyen bu çalışmada sınırlı da olsa meslek ve ticaret odalarının desteği alınmıştır. Proje kapsamında 105 kişiyle görüşme yapılabilmiştir.  Bu proje ile, toplumun farklı kesimlerinden, kültürel gruplarından ve sektörlerinden belli sayıda kişinin anı ve tanıklıklarının yer alacağı ulusal bir sözlü tarih arşivinin oluşumu amaçlanmıştır.  2005 yılı Ekim ayına kadar Milliyet Gazetesi’nin tanıtım sponsorluğunu yaptığı  projenin ana hedefi, Türkiye’nin en büyük sözlü tarih arşivinin ilk koleksiyonlarının oluşturulmasıdır.