Etkinlikler

Emel Akal "Birinci Meclis, Halkçılık Programı ve Bolşevizm”

07.01.2021 18:30 - 20:00
İstanbul
Uzaktan Erişim

“1921 Anayasasının 100. Yılı Konuşmaları” seminer dizisi uzaktan erişimle, online devam ediyor!


Dr. Dinçer Demirkent’in koordinatörlüğünde, 2020 Güz – 2021 Bahar döneminde "1921 Anayasası’nın 100. Yılı" temasıyla beşinci toplantı 07 Ocak 2021 saat 18:30’da online gerçekleşecek. Vangelis Kechriotis Anısına Perşembe Konuşmaları seminer dizisinin beşinci sunumunda "Birinci Meclis, Halkçılık Programı ve Bolşevizm” başlığıyla Emel Akal konuğumuz olacak.
Seminere katılmak için [email protected] adresinden kayıt yaptırabilirsiniz.


Emel Akal İlk, orta, lise öğrenimini Ankara’da tamamladıktan sonra İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü’nü bitirdi. 1970’li yıllarda aktif sol politikada yer aldı. İlerici Kadınlar Derneği üyesi olarak İstanbul, Diyarbakır, Van, Trabzon, Ordu, Giresun, Samsun ve Bursa illerinde örgütlenme çalışması yaptı. 1996’da ODTÜ’de sosyoloji yüksek lisansı, 2001’de Ankara Üniversitesi’nde siyaset bilimi doktorası yaptı. Boğaziçi, Muğla, Bilkent üniversitelerinde Türkiye tarihi üzerine dersler verdi. Kızıl Feministler: Bir Sözlü Tarih Çalışması (TÜSTAV 2002, İletişim, 2011); Milli Mücadelenin Başlangıcında Mustafa Kemal, İttihat Terakki ve Bolşevizm (TÜSTAV 2003, İletişim, 2012); Moskova, Londra, Ankara Üçgeninde İştirakiyuncular, Komünistler ve Paşa Hazretleri (İletişim, 2012) Müslüman Komünistler (İletişim, 2020) adları kitapları bulunmaktadır. Ayrıca Türkiye’nin 70’li Yılları, Trabzon’u Anlamak, Modern Türkiye’de Düşünce (Cilt 8. SOL.), Mete Tunçay’a Armağan gibi kitaplarda bölümleri ve çeşitli dergilerde makaleleri yayımlandı.

Sunum Özetinden…


Birinci Meclis’te mebusların görünürde hiçbir parti aidiyeti olmamasına karşın, var olan tüm siyasi akımların temsilcilerini kapsıyordu. Tabii ki Meclis-i Mebusan’dan Ankara’ya gelen ve sonradan seçilen mebuslar Mondros Mütarekesi’ni kabul etmeyen direnişçi mebuslardı. Meclis’te başta İttihat ve Terakki Fırkası kapatıldıktan sonra oluşan kanatlar olmak üzere (Halk Zümresi, Yeşil Ordu Cemiyeti) Milli Türk Fırkası, Ahrar Fırkası üyeleri; komünist, Alevi, Kürt mebuslar bulunmaktaydı. Mustafa Kemal Paşa ise, ortak amaç uğrunda yan yana gelmiş ama hepsi kendi görüşleri doğrultusunda mücadeleye yön vermek isteyen bu siyasi aktörlerle ittifak halindeydi.
Halk Zümresi Berlin’deki Talat Paşa ile yakın irtibat halinde olan eski İttihatçı mebuslar tarafından, Mustafa Kemal’in Nazım Beyin dahiliye vekilliğinden istifasını sağlayınca kurulmuş görülmektedir. Nazım Beyin istifası 6 Eylül 1920, Halk Zümresi programının Yeni Gün gazetesinde yayımlanma tarihi 8 Eylül’dür. Bu tarihte Enver Paşa’nın Sovyet Rusya’da olması, Talat Paşa’nın Bolşeviklerden başka hiçbir dayanağı olmaması dolayısıyla programlarda sosyalist izler bulunmaktadır. Halk Zümresi’nin siyasi programı 28 maddeden oluşmakta, yasama ve yürütme yetkisi “Sovyet” karşılığı olarak kullanılan “Büyük Şûra”ya verilmektedir. Toprakta özel mülkiyet kaldırılacaktır (madde 22: Arazinin rakabesi Beyt-ül mala [İslam devletlerinde devlet hazinesi] aittir). Eğitim ve sağlık hizmetleri karşılıksız olarak devlet tarafından karşılanacaktır. “Azası halk tarafından müntehap [seçilmiş] Halk Mahkemeleri teşkil olunacak”, üretim ve tüketim kooperatifleri kurulacak, en gerçek sermayeyi emek teşkil edecektir. Programda Bolşevizm, Sovyet Rusya veya sosyalizmden söz edilmemektedir (Tunçay, 1991; 165-66).


1920 yılının sonbaharında hızlı bir program trafiği görüyoruz. Kör Ali İhsan Beyin ve Eyüp Sabri Beyin programlarının yanında “Mesai” ve “Halk Şûralar Fırkası programı” da Talat Paşa’ya gönderilmiştir. Bütün bu gelişmelerden Mustafa Kemal’in habersiz olduğu düşünülemez. Mustafa Kemal Meclis’e sunduğu Halkçılık Programı’yla, Şark Mefkürecilerinin, Yeşil Orducuların elinden “halkçılık” silahını almıştır.


Mustafa Kemal, ortada dolaşan programların adeta bir bileşkesi olan “Halkçılık Programı” 13 Eylül 1920 tarihinde, “Hükümetin beyannamesi” olarak, Mustafa Kemal imzasıyla Meclis’e sunulmuştur. Program 18 Eylül’de Meclis’te görüşülmeye başlanmış, tartışmalar 18 Kasım’da başlamış, 21 Ocak 1921’de kabul edilmiştir. Maksat ve Meslek, Mevaddı Esasiye, İdare, Vilâyet, Kaza, Nahiye bölümlerini kapsayan 29 madde ve Müfettiş-i Umumilik başlığı altında iki madde ile toplam 31 maddedir.