Sayı: 316

17.00 TL

Toplumsal Tarih Nisan 2020

e-ISSN: 2717-7459

ISSN: 1300-7025-9-1

Yayın Aralığı: Ayda 1 Sayı

Başlangıç: 01/01/1994

Sorumlu Yazı İşleri Müdürü ve Yayın Yönetmeni: Barış Alp Özden

https://www.tarihvakfi.org.tr/dergiler/toplumsal-tarih/

Toplumsal Tarih Sayı:316 Nisan 2020
İçindekiler

-Osmanlı Ordusunda Bir Askerlik
HAZIRLAYAN: MURAT CANKARA Sy:04-07
-Osmanlı Basınında Yüz Yıl Önce Bu Ay
HAZIRLAYAN: EMEL SEYHAN Sy:08-11
-Tarih Vakfı'ndan Haberler
Zeynep Büyülpalta Sy:12
-Köprülü Mehmed Paşa Türbesi’ne İlişkin Bir On Yedinci Yüzyıl Söylencesi
MUSTAFA ÇAĞHAN KESKİN Sy:13-15
-Birinci Meclis’in Yüzüncü Yılı
AHMET DEMİREL Sy:16-17
-Birinci Meclis’in Kronolojisi
AHMET DEMİREL Sy:18-23
-Unutturulmuş Bir Parantez: 100 Yıl Sonra Mustafa Kemal’in “Fazahat” Konuşması
ÖMER TURAN – GÜVEN GÜRKAN ÖZTAN Sy:24-31
-Rüya Gibi Bir Kanun: Hürriyet-i Şahsiye Kanunu
AHMET DEMİREL Sy:32-37
-Hegemonyaya Giden Yolda Revizyonizm ve Anakronizm: M. Attila Aykut’un
Silah Arkadaşları’nda Tarihe Popüler Yaklaşım
EROL KÖROĞLU Sy:38-43
-Birinci Meclis’te İşçi Meselesi ve Zonguldak Maden İşçilerine Yönelik Yasal Düzenlemeler
NURŞEN GÜRBOĞA Sy:44-49
-Düğün Harcamaları Azalsın, Aileler Artsın Kanunu: Men-i İsrâfat
SONGÜL MIFTAKHOV Sy:50-55
-Milliyetçilik ve Anti-Emperyalizmin Arasında: Kıbrıs Meselesi’nde Yunan ve Türk Solu
NIKOS CHRISTOFIS Sy:56-61
-İstanbul’un Kolera İle Tanışması: 1831 Salgını
NURAN YILDIRIM Sy:62-67
-Korona Günlerinden Tarihe Bakmak I: Salgınlar Çağında Osmanlı’da Hekim Olmak
İSMAİL YAŞAYANLAR Sy:68-73
-Tarihin En Ölümcül Virüsünün Yeniden Hatırlanması: İspanyol Gribinin Kısa Bir Öyküsü
MURAT YOLUN Sy:74-80

 

Toplumsal Tarih’in 316. sayısı çıktı!
Online ve Ücretsiz!

Toplumsal Tarih Sayı: 316 (PDF)

Toplumsal Tarih Sayı: 316 (Epub3)

Okuyucunuzun Epub 3 (Fixed Layout) desteklemesi gerekmektedir.
IOS için ibooks, Android için Lithium, PC/Mac için Readium desteklemektedir.

Türkiye’de ölümlü olaylar yaşanmadan önce, erken davranmış, tedbiren ve sorumluluklarımız gereği Tarih Vakfı etkinliklerimizin tamamını iptal etmiştik. Ayrıca aynı şekilde hem çalışanlarımızın hem de misafirlerimizin sağlıklarını korumak amacıyla arşiv ve kütüphanemiz dahil Vakfımızı da kapatmıştık. Hem ülkemiz hem de dünya gerçekten çok zor bir süreçten geçiyor. Bugüne kadar gördüklerimiz ve yaşadıklarımız yetmemiş anlaşılan, bunları da göreceğimiz varmış, diyelim. Bugünleri en az hasarla atlatmayı umalım ve dileyelim. Bu süreçte yürütülebilecek işleri evden yürütmeye devam ettik. Böylece Toplumsal Tarih dergimiz her zamanki gibi hazırlandı. Yaşadığımız bu zor süreçte basılması mümkün olmakla birlikte, dağıtılması hem fiili olarak hem de dağıtım olanakları nedeniyle ciddi bir insanî risk taşıyor.

İçinden geçtiğimiz özel ve olağanüstü koşullar gereği, TBMM'nin açılışının 100. yılını kapak konusu yaptığımız ve salgın hastalıklar konusuna da yer ayırdığımız Toplumsal Tarih dergimizin 316. sayısını web sitemiz üzerinden pdf/epub formatlarında ve ücretsiz olarak okuyucularımıza ve tarih meraklılarına açmaya ve ulaştırmaya karar verdik. Eğer ileride uygun imkân ve fırsat olursa bu sayının yalnızca abonelerimize ve Tarih Dostlarımıza özel basımını da yapmayı amaçlıyoruz.

Bu vesile ile önümüzdeki sayıdan itibaren dergimizi aynı zamanda e-dergi olarak da satışa sunmayı planladığımızı, pdf ve epub formatlarında sunulan açık erişimin yalnızca 316. sayımıza mahsus olduğunu da belirtmek isteriz.


Prof. Dr. Mehmet Ö. Alkan
Tarih Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı

 



Basın Bülteninden...

Nisan 2020’de Toplumsal Tarih; TBMM’nin ilk yıllarını ele alan "TBMM’nin Açılışının 100. Yıl Dönümü" başlıklı özel bir dosya ile birlikte 2019’un sonunda Çin’de görülmeye başlayarak tüm dünyaya yayılan ve nihayet mart ayında Türkiye’yi de etkisi altına alan coronavirus gündeminden hareketle oluşturduğu salgın hastalıklar dosyasını “Evde Kal” hareketine verdiği desteğin bir göstergesi olarak online platformda ücretsiz olarak sunuyor.

Nisan 2020 dosyasının editörlüğünü üstlenmekle beraber dosyaya iki adet makaleyle katkı sunan Ahmet Demirel, dosyayı Birinci Meclis’in faaliyet kronolojisi ile açıyor. Dosyaya sunduğu ikinci makalesinde ise Türkiye’nin kuruluş yıllarında yürürlüğe sokulan ve kişi temel hak ve özgürlüklerini yöneticilere karşı güvence altına almayı amaçlayan Hürriyet-i Şahsiye Kanunu’nu ele alarak Birinci Meclis’te kanun çalışmaları sırasında yürütülen tartışmaları aktarıyor. Ömer Turan ile Güven Gürkan Öztan beraber kaleme aldıkları makalelerinde Mustafa Kemal’in 24 Nisan’da Meclis kürsüsünden Ermenilere yönelik katliamları fazahat (alçaklık, rezillik, utanılacak iş) olarak nitelediği konuşmasına odaklanarak sonradan resmi politika olarak benimsenen inkârcılık politikası tarafından unutturulmuş olan bu tavrın, 100 yıl önce hangi saiklerle şekillendiğini incelemeye alıyorlar. Erol Köroğlu, Mahmut Attila Aykut’un ilk baskısı 1942’de yapılan ama ulusal edebiyatın şu veya bu sebeple ana listesine alınmamış ve unutulmaya terk edilmiş Kurtuluş Savaşı anlatılarından biri olan Silâh Arkadaşları romanını mercek altına yatırıyor. Nurşen Gürboğa; Birinci Meclis’in Zonguldak kömür madeni işçilerinin çalışma ve yaşam koşullarını iyileştirmeye yönelik olarak 1920-1921 yıllarında çıkardığı kanunları değerlendirirken Meclis tartışmalarına odaklanarak siyasal iktidarın havza işçilerine yönelik ilgisinin nedenlerini, sınıf sorununa yaklaşımını ve dönemin ihtilalci alternatifleri yerine önerdiği çözümleri tartışıyor. Son olarak Songül Miftakhov ise Milli Mücadele ortamı içinde, toplumun maddi birikiminin gereksiz yere harcanmasını önlemeyi, düğünlerde yapılan israftan kaynaklanan sosyal problemleri çözmeyi amaçlayan ve evlilik kurumu ile nasıl evlenileceğini düzenleyen Men-i İsrafat Kanunu’nu okuyucuya aktarıyor.

2019’un sonlarında Çin’de patlak veren ve bütün dünyayı saran bir pandemi haline gelen COVID-19 (coronavirus) hastalığı geçmişte yaşanan büyük salgınları yeniden gündeme taşıdı. Buradan hareketle Toplumsal Tarih, nisan sayısında tarihte görülen bazı salgın hastalıkları merceğine alan küçük bir dosyaya daha yer vererek salgın hastalıklara karşı günümüzde uygulamaya koyulan mücadele yöntemleriyle yakın tarihimizdeki pratikleri karşılaştırma imkanı sunuyor. Bu mini dosyanın ilk makalesinde Nuran Yıldırım, 200 yıl önce “illet-i cedide” (yeni hastalık) olarak tanımlanan o zamanın bilinmeyen hastalığı koleranın İstanbul’da yaptığı ilk salgın ile dönemin uygulamalarını mercek altına alıyor. İsmail Yaşayanlar; dünyanın çeşitli kentlerinde yaşayan alt sınıfların, 19. yüzyılda ortaya çıkan küresel kolera salgınını, üst ve orta sınıfın varoşlarda şişen nüfusu eritmek için icat ederek kendilerine doğrulttukları bir silah olarak görmelerini ve hekimlere karşı yürüttükleri “mücadeleyi” ele alıyor. Murat Yolun ise Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemlerinde Balkan Savaşları ve Birinci Dünya Savaşı gibi yıkıcı deneyimlerin yanı sıra halk arasında İspanyol nezlesi veya İspanyol hastalığı olarak bilinen grip pandemisinin başlangıç noktası ile Osmanlı’yı etkisi altına alması arasında geçen süreci inceliyor.

Nisan 2020 sayısında yer alan iki dosyanın dışında ise Mustafa Çağhan Keskin ile Nikos Christofis’in makeleleri mevcut. Keskin; Köprülü Mehmed Paşa Türbesi’nin kubbesinin yıkılmasıyla Osmanlı mimarlığını yaklaşık yüzyıl boyunca etkileyecek olan açık türbe modasının oluşmasına ve özellikle kubbenin yıkılmasına ilişkin söylenceleri ele alıyor. Nikos Christofis ise Yunanistan’daki Birleşik Demokratik Sol (EDA) ve Türkiye’deki Türkiye İşçi Partisi (TİP) örneklerinden hareketle hem Türkiye hem de Yunanistan için ulusal bir anlam taşıyan Kıbrıs özelinde anti-emperyalizmin nasıl kullanıldığını inceliyor.

Murat Cankara; Osmanlı’da Gayrimüslim Basından başlıklı köşesinde bu ay, Ermeni şair, gazeteci ve yayıncı Merujan Barsamyan’ın (1883-1944) editörlüğünü üstlendiği, 1911-1915 ve 1918-1919 yılları arasında İstanbul’da Ermenice yayımlanmış olan Şant [yıldırım] dergisinin24 Mayıs 1919 tarihli 30. sayısında yer alan “Asker Günlüğüm”den bir tercüme aktarırken Osmanlı ordusunda görev yapan gayrimüslim askerler meselesini bu hatırat aracılığıyla incelemeye alıyor. Emel Seyhan’ın hazırladığı Osmanlı Basınında Yüz Yıl Önce Bu Ay sayfalarında ise Nisan 1920’de basında yer almış haber kesitlerinden bir derleme sunuluyor.