Keşişin Torunları: Dersimli Ermeniler, Kazım Gündoğan

KEŞİŞİN TORUNLARI

 

Kazım Gündoğan

“Keşiş’in Torunları-Dersimli Ermeniler-1” kitabında, gerek 1895 kırımı gerekse de 1915 Ermeni Tertelesi’nde, Dersim'de Ermeni halkının hem mülkiyetinin el değiştirmesi hem de dilini, dinini vekültürel bütünlüğünü yitirmesi, yaşadıkları topraklardan sürülmesi gerçeğinin peşine düşülüyor. Dersimli Ermenilerin önemli bir kısmı yaşamlarını kurtarıyorlar belki ama mülkiyetlerini, inançlarını ve sosyal statülerini meselesi” olduğunun ipuçlarını veriyor. “Dersim’in Kayıp Kızları-Tertele Çeneku” kitabını Nezahat Gündoğan ile birlikte yazan, “İki Tutam Saç- Dersim’in Kayıp Kızları” ve “Hay Way Zaman” belgesel filmlerinin yapımcısı, araştırmacı Kazım kaybediyorlar. Terteleden kurtulan Ermeniler Dersim'de değişik aşiretlerin yanında var olma mücadelesi veriyorlar ve bir tanığın ifadesiyle, sahibi oldukları topraklarda "maraba" oluyorlar... Çalışma, 1937-38 Dersim Tertelesi’nden sağ çıkan Vanklı ve Zımekli Hıristiyan Ermenilerin öykülerinden oluşuyor. 1915 Tertelesi’nden sonra Dersim’de kurumsal varlığı korunabilen tek ibadet yeri olan Halvori Surp Garabed manastırı bombalanarak yıkılıyor. Köydeki Aleviler ve Keşişin sülalesi katlediliyor ve tesadüfen kurtulan az sayıdaki aile fertleri de Türkiye'nin değişik yerlerine sürgüne gönderiliyor. Bu çalışmada söz konusu bireylerin öyküleri toplanıp gün ışığına çıkarıldı. Kaybedilmiş bu Hıristiyan topluluğun üyeleri Isparta, İzmir, Dersim, Bolu, İstanbul, Almanya ve Fransa’da bulundu, görüşmeler yapıldı. Tertele öncesi yaşamları, Tertele süreci, sürgün ve zorunlu iskân dönemi, Türkleştirme, İslamlaştırma, Alevileşme süreçlerine dair hatırlamaları ve yaşama tutunma biçimleri kaydedilerek birer belgeye dönüştürüldü. Dersim, Osmanlı devleti için bir sorundu. Cumhuriyet Devleti de Dersim’i sorun görmeye devam etti/ediyor. Devletin tüm halkları Türkleştirme ve Sünni-İslamlaştırma politikası, yaklaşık 20 yıl (1926-1947) boyunca Dersim'de son derece planlı ve acımasızca uygulandı. Bu kitaba konu olan araştırma sürecinde, 1926 yılından itibaren uygulanmaya başlanan Şark Islahat Planı'nın 1947, hatta yer yer 1950 yılına kadar merkezi olarak uygulandığı çok net olarak görülmektedir. “Keşiş'in Torunları” bir bakıma devletin Dersim meselesi içinde özel bir “Dersimli Ermeniler”. Gündoğan bu çalışmayla okuru Dersim’in bir başka gerçekliğiyle buluşturuyor.

Kazım Gündoğan Tarih Vakfı’nda gerçekleştireceği konuşmada, kitabında izini sürdüğü tarihi gerçekleri yeniden ele alacak.

Tarih: 3 Şubat 2016, Çarşamba

Saat: 19.00

Yer: Tarih Vakfı, Ragıp Gümüşpala Caddesi No: 10, Eminönü (Marmara Belediyeler Birliği Binası)

 

Kazım Gündoğan

1963 yılında Dersim (Tunceli), Ovacık’ta doğdu. 12 Eylül 1980 Askeri darbesiyle birlikte Dersim’den ayrılarak İstanbul’a yerleşti. Politik düşünceleri ve faaliyetleri nedeniyle, 1984 yılından 2002 yılına kadar değişik zamanlarda toplam 10 yıl çeşitli hapishanelerde tutuldu. 2002 yılında hapishaneden bırakıldı.  Çeşitli gazete ve dergilerde değişik isimlerle makale ve araştırma yazıları yazdı.

Munzur Akmazsa (2005) ve İki Tutam Saç- Dersim'in Kayıp Kızları (2010) belgesel filmlerin araştırma ve yapımcılığını yaptı.

Dersim’in Kayıp Kızları-Tertele Çeneku-(2012) kitabının (Nezahat Gündoğan ile birlikte) yazarıdır.

50. Uluslararası Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde Ulusal Belgesel Film dalında jüri özel ödülü alan Hay Way Zaman-Dersim’in Kayıp Kızları (2013) belgesel filminin yapımcısıdır.

Tarihsel ve toplumsal konularda araştırmacı, yapımcı ve yazar olarak çalışmalar yapmaktadır.